|
پروژه توسعه آبزی پروری در سیستان و بلوچستان
آشنایی با منطقه مورد نظر
از
سال 2000 میلادی دولت ایتالیا سعی برای تحکیم روابط سیاسی و
اقتصادی خود با جمهوری اسلامی ایران، با در نظر گرفتن روابط و
منافع دوجانبه در بهره برداری از مواد خام ایران و صادرات فناوری،
محصولات صنعتی و کالاهای مصرفی ایتالیا را شروع کرد. این در حالیست
که ایتالیا همیشه اهمیت ایران را در خاورمیانه در نظر داشته و آن
را کشوری با نقشی اساسی در منطقه می داند.
دولت ایتالیا می خواهد صلح را در تمام کشورهای منطقه خاورمیانه
تعمیم دهد و به همین خاطر با تشویق پروژه های توسعه ای و سرمایه
گذاری در زمینه توسعه نیروی انسانی در منطقه به حمایت از جامعه
مدنی و فرایندهای فعالیت تولیدی اقتصادی پرداخته است.
اداره کل همکاریهای توسعه ای وزارت امور خارجه ایتالیا و وزارت
امورخارجه ایران در ماه ژوئن 2000 یادداشت تفاهمی را امضا
کردند که در آن طرف ایتالیایی از تمایل خود برای فعالیت در زمینه
مشارکت مالی در اجرای پروژه هایی در استان سیستان و بلوچستان خبر
داده بود که بر اساس گزارشهای
UNDP
این منطقه از فقیرترین مناطق ایران است (گزارش توسعه انسانی 1999
برنامه عمران ملل متحد). این در حالیست که مرزهای این استان با
افغانستان و پاکستان نقشی راهبردی و استراتژیک برای دولت مرکزی
دارند.
در
این رابطه موضوعات مرتبط با برنامه همکاری در جریان ماموریت هایی
که از اداره گل همکاری های توسعه ای ایتالیا انجام شد، عمیقاً مورد
بررسی قرار گرفت.
اولویت به توسعه آبزی پروری داده شد که چشم اندازهای جالبی برای
توسعه این بخش در منطقه وجود داشت. منطقه چابهار در جنوب شرقی
ایران، برای پرورش میگو از استعداد مناسبی برخوردار است. از سوی
دیگر در مناطق مرکزی استان همانند زاهدان، زابل و خاش امکانات
روستایی متعددی وجود دارد که نقشی بسیار مهم از دیدگاه اجتماعی،
فرهنگی و اقتصادی بازی می کنند. بهر حال، محدودیت های کلان در
زمینه فناوری، خدمات و بازاریابی مشهود هستند. بطور خلاصه، همزمان
با استعداد بالقوه زیاد که از سوی نظام نیز به رسمیت شناخته شده
است و کماکان به سرمایه گذاری برای تامین ساختار و لوازم مورد نیاز
آن می پردازد، هنوز هم مسائل پیچیده ای بر سر راه رشد این منطقه
وجود دارد که ارتباط تنگاتنگی با انزوای فنی – فرهنگی دارد که این
کشور در خلال یک دهه اخیر تجربه کرده است.
پیشنهاد پروژه فنی در سال 2002 توسط کادر فنی ایتالیایی تهیه شد.
در ژوئن 2002 اداره کل همکاری های توسعه ای وزارت امور خارجه
ایتالیا تامین مالی پروژه "توسعه آبزی پروری سیستان و بلوچستان" را
تصویب کرد (قانون شماره 49 مورخ 24/6/2006 و کمک شماره
6945,01,3
) و برنامه عمران ملل متحد
UNDP
در تهران را به عنوان آژانسی بین المللی در ایران برسمیت شناخت که
در تخصیص بودجه در کشور کمک گیرنده، هزینه ها را مطابق موافقتنامه
انجام دهد. بودجه تخصیصی این پروژه 000/034/3 یورو به صورت کمک
تعیین شد.
برنامه عمران ملل متحد (UNDP)
و وزارت امورخارجه ایتالیا – اداره کل همکاری های توسعه ای ایتالیا
موافقت کردند که برای اجرای پروژه "توسعه آبزی پروری سیستان و
بلوچستان" همکاری کنند.
در
روز 25 فوریه 2004 وزارت امور خارجه ایتالیا به نمایندگی دولت
ایتالیا موافقتنامه ای را با برنامه عمران ملل متحد (UNDP
)
امضا کرد که بر اساس آن اجرای پروژه شامل سه بخش کمک فنی، آموزش و
تجهیز خواهد بود.
برنامه زمانبندی
این پروژه از 19 ماه می 2005 فعالیت های خود را مطابق برنامه آغاز
کرد و قرار است 36 ماه به طول انجامد و فعالیت های فنی آن به شرح
زیر باشد. مطابق برنامه در ماه می 2008 نتایج پروژه ظاهر خواهد شد.
پروژه از لحاظ فنی به شرح زیر مرحله بندی شده است:
مرحله اول فعالیت فنی:
برنامه ریزی (ششماه: از ماه می تا نوامبر 2005 ) :
سازماندهی فنی و پشتیبانی لجستیک
شناسایی فعالیت های تولیدی و جزئیات بیشتر از انواع عرضه
ارزیابی زمینه ها و نیازهای جدید/ ضرورت های شیلات و زیر بخش
شیلاتی
کار روی بازنگری در برنامه مالی
مرحله دوم فعالیت فنی:
مدیریت تولید (24 ماهه: از دسامبر 2005 تا نوامبر 2007)
شروع بدست آوردن تجربیات از تولید در کنار امکانات
سازماندهی و فعال کردن خدمات ترویجی
خرید ادوات فنی و نصب و راه اندازی
آموزش
اینترنت/خبرنامه
بازنگری برنامه کاری / کنترل بودجه و فعالیتهای بازنگری/ به روز
رسانی
مرحله سوم فعالیت فنی:
آنالیز و تجزیه و تحلیل (ششماهه: دسامبر 2007 تا ماه می 2008)
آنالیز اثرات پروژه
اجرای فعالیت ها
این سه مرحله از عملیات فنی در بند ششم از فازهای اجرایی هر یک
تقریباً شش ماه طول می انجامد و بر اساس نیازهای پروژه و میدانی
تغییر می کند. این رویکرد برای کنترل اداری و مالی نهایی می گردد و
فراتر از آن، برای به روز رسانی نیازمندی های پروژه و درک زمینه
های آن بر اساس مدیریت انعطاف پذیر پروژه مورد بازنگری و ارزیابی
قرار می گیرد.
رویکرد فنی
این پروژه شامل دو عملیات اجرایی در دو منطقه از استان (سیستان و
بلوچستان) می باشد. این تلاش ها می تواند پاسخگوی نیازهای موجود در
این منطقه باشد.
اولین منطقه مورد توجه برای تحقق اهداف این پروژه نقطه ای مرزی در
نزدیکی مرز افغانستان بود که در حاشیه شهر زابل قرار دارد. در
حقیقت با توجه امکانات موجود فعالیت پرواربندی قزل آلا و کپور در
سطح خانواری نشان دهنده محدودیت در تولید آنها بود که می تواند
ریشه در نوسان در تامین بچه ماهیان انگشت قد داشته باشد. این عدم
اطمینان سالانه از وجود بچه ماهی مانع از سرمایه گذاری مناسب این
خانوارها برای فعالیت هایشان می گردد. گفتنی است شیلات مستقیماً
مدیریت عملیات مرکزی را که برای تکثیر کپور ماهیان در زهک (150
کیلومتری شمال زاهدان) وجود دارد بدست گرفته است. این تاسیسات در
حال حاضر با امکانات هچری و استخرهای پرواربندی تجهیز شده است.
منطقه دوم برای فعالیت پروژه در جنوب استان انتخاب شد. در نزدیکی
گواتر در فاصله 110 کیلومتری شهر چابهار ، تاسیسات وسیعی برای
پرورش میگو (به مساحت 600 هکتار) تاسیس شده بود. در داخل این
محدوده 20 هکتار اراضی مرغوب به صورت فعالانه از سوی شیلات مدیریت
می شود که بعنوان پایلوت و نمایش دستاوردهای پروژه در حال حاضر
مورد استفاده است. اگر از چابهار به طرف غرب حرکت کنیم، در نزدیکی
رودخانه باهوکلات 4000 هکتار دیگر از استخرهایی که در دست ساختمان
برای پرورش میگو هستند.
با
توجه به مقادیری که برای پیشنهاد این پروژه توسط وزارت امورخارجه
ایتالیا هزینه شده (قانون شماره 49 مورخ 24/6/2003 کمک شماره
6945-01-03 ) است می توان گفت پروژه از بخش های زیر تشکیل شده است:
-
ابتکارهایی که برای تولید هم در تاسیسات دولتی متعلق به شیلات ( در
زابل/ هچری زهک) و هم در مزارع بخش خصوصی (در چابهار/گواتر) شده
است که نتایج آن می تواند به بخش خصوصی منتقل شود( این کار می
تواند از طریق بخش های ترویج شیلات، سمینارها و اینترنت/ خبرنامه
در اختیار همه قرار گیرد)
-
آموزش ارائه شده به تکنیسین های شیلات / وزارت جهاد کشاورزی
برای انتشار کامل این نتایج برای بخش خصوصی قرار گیرد با این فرض
که افرادی آموزش دیده اند به استخدام خدمات ترویجی قرار گیرند
-
عرضه فناوری و عناصر مفید در این پروژه پایلوت به صورت نمایش
دستاوردهای ارزشمند برای تبیین استراتژی های تولید جدید و بالاخره
، آزمایش و پیشنهاد بسته های فنی ابتکاری و نو و زمینه های مناسب
به پرورش دهندگان
تلفیق جنبه های مالی
در
ژوئن 2003 وزارت امور خارجه ایتالیا تامین مالی پروژه را با عنوان
"توسعه آبزی پروری سیستان و بلوچستان" تصویب کرد (قانون شماره 49-
مورخ 24/6/2003 کمک شماره 3-01-6945).
برنامه عمران ملل متحد
UNDP
موافقت خود را برای همکاری در اجرای پروژه اعلام کرده تا مطابق
موافقتنامه بودجه تخصیص یافته را در کشور ذینفع هزینه کند و بودجه
تخصیصی این پروژه 3034000 یورو به صورت کمک بوده است.
در
روز 25 فوریه 2004 دولت ایتالیا / وزارت امور خارجه موافقتنامه ای
را با برنامه عمران ملل متحد
UNDP
امضا کرد و از سوی دیگر قراردادی بین شیلات و
UNDP
امضا شد که نحوه اجرای پروژه را مشخص کرد. این قراردادها کاملا در
ارتباط با شناسایی مقاطعه کاران مورد نیاز پروژه در سه بخش : کمک
های فنی ، آموزش و تجهیزات می باشد.
وزارت جهاد کشاورزی / سازمان شیلات ایران بعنوان ارگان مجری انتخاب
شده است. موسسه تحقیقات شیلاتی ایتالیا –
CIRSPE
– رم به عنوان مقاطعه کار برای عرضه کمک های فنی و
آموزشی با بودجه کل 1744000 یورو بر اساس موافقتنامه مورخ فوریه
2004 با شیلات ایران منعقد شد.
اهداف کلی
بر
اساس پیشنهاد پروژه ای که توسط دولت ایتالیا (قانون
شماره 49- مورخ 24/6/2003 کمک شماره 3-01-6945) تهیه شده بود اهداف
کلی پروژه کاهش فقر و عدم توازن اجتماعی با افزایش درآمد جوامع
محلی در استان سیستان و بلوچستان از طریق اجرا و انتشار نتایج آبزی
پروری بوده است.
اهداف اختصاصی
این پروژه درصدد است با گسترش و تاکید بر فعالیت های آبزی پروری هم
در زمینه تولید/فناوری و هم با نتایج اقتصادی آن، سطح رفاه
اقتصادی و اجتماعی را در بین گروهها و جوامعی که در این فعالیتها
شرکت دارند بالا ببرد.
بنابر این اهداف اختصاصی عبارتند از:
1)
شناسایی استراتژی های تولید شناخته شده برای ابزی پروری در سیستان
و بلوچستان
2)
شناسایی فناوری هایی که برای شرایط مختلف تولید (آب شیرین و آب
دریا ) مناسب هستند.
3)
گسترش تولید و تنوع بخشیدن به تولید
4)
ظرفیت سازی زیربنایی توسط وزارت جهاد کشاورزی و رشد تکنیکی سازمان
شیلات ایران.
نتایج پیش بینی شده پروژه
پیشنهاد پروژه مورد حمایت مالی وزارت امور خارجه (قانون شماره 49-
مورخ 24/6/2003 کمک شماره 3-01-6945) نتایج زیر را در پی خواهد
داشت:
الف) استراتژی های عملیاتی وابسته به بازار (گونه ها، سایزها، دوره
فروش و بازارها) در دو بخش پرورش میگو و پرورش ماهی در آب شیرین
(دست کم دو استراتزی برای هر بخش ترسیم خواهد شد). فعالیت های
تولیدی پایلوت در منطقه گواتر در چابهار به آزمایش استراتژی های
مختلفی را با توجه به تراکم استخرها ، غذا دهی و کود دهی و
با روشی مقایسه ای از دیدگاه تولیدی و اقتصادی پیشنهاد خواهد کرد.
توجه خاصی به بحث بیماری ها در سایر مناطق جهان و نیز بیماری هایی
که می تواند بر پرورش میگو در ایران تاثیر منفی بگذارد و پایداری
اقتصادی را کاهش دهد مبذول خواهد شد. در منطقه زابل نیز همین پروژه
به ارزیابی پایداری فنی و اقتصادی گونه های مختلف نظیر قزل الا،
کپور و سایر ماهیان خانواده سیپرینیده با تاکید بر اهمیت گونه های
محلی شیزوستراکس
Schizostorax zarudny
می پردازد. از این دیدگاه می توان بخش تازه ای را به پروژه در
ارتباط با دریاچه هامون اضافه کرد که به تبیین فرصت های موجود برای
توسعه بخش ماهیگیری و تاثیرات اجتماعی آن می پردازد.
ب)
بسته های فناوری ابتکاری
در
چارچوب این پروژه، بسته های تکنولوژیکی برای فعالیت های هچری ماهی
و تکثیر میگو در دو زمینه مختلف (زابل و چابهار) تهیه خواهد شد و
دست کم دو بسته برای هر بخش آماده خواهد شد و مورد آزمون قرار
خواهد گرفت. برای مثال سیستم های اکسیژن دهی ، ظرفیت های استخرها
از نظر تراکم آبزیان، تولید مثل کپور ماهیان، مراحل قبل از
پرواربندی و غیره را می توان نامبرد.
ج)
گسترش مبتنی بر تولید و تنوع بخشیدن به تولید
تنوع بخشیدن به تولید می تواند کاهش ریسک در تجارت و عملیات
بازرگانی را در پی داشته باشد. با توجه به این مسئله باید گونه های
جدیدی برای پرورش آبزیان در نظر گرفته شوند.
د)
هم افزایی در بخش دولتی (سازمان شیلات ایران) و بخش خصوصی
بهبود ظرفیت های بخش دولتی با توجه به مسئولیت ها و وظایف جدید
ارتباطی تنگاتنگ با گسترش عملیات دارد که آن نیز از طریق آموزش
پرسنل بخصوص در بخش مدیریت و فعالیت های فنی می گردد. اجرای فعالیت
های گسترده ترویجی با تاکید بر تلاش برای انتشار اطلاعات تکنولوژیک
از دستاوردهای پروژه خواهد بود. ابتکار عمل در زمینه های خاص نظیر
(اینترنت، خبرنامه، سمینارها و مصاحبه ها) می تواند موجب نزدیک تر
شدن فعالیت های ملی و بین المللی گردد تا عرضه و تقاضا (تکنولوزی و
تولید) بهتر به یکدیگر برسند.
اجزای پروژه
این پروژه از سه جزء تشکیل شده است که شامل کمکهای فنی، آموزش و
ارایه تکنولوژی / تجهیزات می گردد. سایر اقدامات برای انتشار
اطلاعات و دستاورد های ملموس پروژه و نیز نظارت بر فرایند پیشرفت
کار و ارزیابی آن بود.
کمکهای فنی/منابع انسانی
کمکهای فنی شامل مجموعه ای دربرگیرنده یک واحد فنی برای پروژه بود.
این واحد دارای وظایفی است که شامل برنامه ریزی و کنترل فنی ،
عملیات لجستیک و عوامل اداری و مالی می شود. این واحد با روشی پویا
و دینامیک ، با رفتاری انعطاف پذیر ، به مدیریت و اجرای فعالیتهایی
می پردازد که هماهنگ با اهداف مطرح شده و مهلت های مقرر باشد. بدین
ترتیب می توان رفت و برگشت کارشناسان به مناطق و دفتر مرکزی را
برنامه ریزی کرد و مشکلات عملیاتی در ایران و طبیعت منزوی مناطق
پروژه را با استفاده از تخصص های لازم در ایران حل و فصل کرد.
گذشته از این
CIRSPE
نیز می تواند هم در سطح بین المللی و هم با استخدام کارشناسان
مشاور ایرانی یا بین المللی – ایرانی به پروژه کمک کند. کارشناسان
متخصص و با تجربه در خلال اجرای پروژه می توانند بر اساس توافقنامه
شیلات و
CIRSPE
استخدام خواهند شد.
اجزای آموزشی پروژه
بر
اساس آنچه در متن پیشنهادی پروژه وزارت امور خارجه ایتالیا (قانون
شماره 49- مورخ 24/6/2003 کمک شماره 3-01-6945) مطرح شده است
فراگیران آموزش تکنیسین های خواهند بود که شیلات معرفی می کند و
مقامات مسئول در وزارت جهاد کشاورزی ایران تایید آنرا می کنند.
سازمان شیلات ایران و موسسه تحقیقات شیلاتی ایتالیا
CIRSPE
توافق کردند که دو دوره آموزشی ترتیب دهند. اولین دوره اموزشی در
هند برای بالا بردن سطح دانش و آگاهی تکنیسین های ابهای شیرین
خواهد بود. شیلات دو گروه را برگزیده است و
CIRSPE
دوره آموزشی را از طریق امضای قراردادی با یک شرکت خصوصی ایرانی
به نام
Asian
Fisheries Technologies & Management (AFTM)
ترتیب داد. این دوره با در نظر گرفتن ملاحظات و اولویت های شیلات
برگزار گردیده است.
دومین دوره در تایلند برای افزایش دانش فنی تکنیسین های ایرانی در
زمینه تکثیر میگو خواهد بود. شیلات یک گروه از افراد مورد نظرش را
انتخاب کرده است. این دوره (تکثیر میگو) از طریق عقد قرارداد و با
کمک و حمایت فنی ناکا در تایلند برگزار خواهد شد.
گذشته از این دوره ها پیشنهاد دوره حین انجام وظیفه برای کمک فنی
به کارشناسان فنی زابل و گواتر / چابهار توسط
CIRSPE
مطرح شده است.
اقدامات حمایتی
مدیریت پروژه وظیفه دارد به برنامه توسعه آبزی پروری در سیستان و
بلوچستان عینیت بخشد و آنرا مطرح کند و با فعالیت تبلیغی
دستاوردهای آن را همه جا مطرح کند.
سازمان شیلات ایران و
CIRSPE
سرگرم سازماندهی وب سایت و خبرنامه هایی هستند و دو طرف توافق
کرده اند که یک شرکت خصوصی را در ایران برای این کار برای این
منظور شناسایی کنند.
لوازم و وسایلی در رابطه با پروژه برای کارشناسان پروژه طراحی شده
که با آرم پروزه و نام مشارکت کنندگان در آن: شیلات، ایتالیا و
UNDP
و
CIRSPE
قید شده است.
گذشته از این
CIRSPE
قصد دارد برای تبلیغ بیشتر پروژه بپردازد.
لازم است نتایج و دستاوردهای پروژه هم در مطبوعات ایتالیا و هم
ایران و حتی در سطح بین المللی و نمایشکاهها و سمینارهای داخلی و
کنفرانس های علمی مطرح گردد.
تامین تجهیزات
عرضه این لوازم شامل لوازم فنی برای حمایت از فعالیت های تولیدی
است.
لوازم اطلاع رسانی در اختیار مدیریت پروژه در شیلات (زاهدان،
چابهار و تهران) قرار گرفته است.
توزیع چهار خودرو برای رفع نیازهای کارشناسان پروژه تحویل زابل،
چابهار و تهران شده است.
سایر تجهیزات / لوازم در ارتباط کامل با فعالیت های تولیدی در
مزارع زابل و چابهار هستند.
رویکرد فنی:
وظایف/فعالیت ها
در جولای و
آگوست 2005 کارشناسان ایتالیایی (CIRSPE)
برای شروع فعالیت های نی جلساتی تشکیل دادند.
جلسات متعددی با شیلات تهران، چابهار، زاهدان و UNDP
تهران به جهت به روز کردن نیازها و منظور نمودن اهداف و هدف از
تامین مالی پروژه توسط دوت ایتالیا تشکیل گردید.
بررسی های فنی
در منطقه گواتر (چابهار) و زابل (زاهدان) و جمع آوری آمار و
اطلاعات به وسیله پرسشنامه ها برای پرورش دهندگان خصوصی در سایت ها
برای به روز کردن نیازهای آن ها، ارائه و تجزیه و تحلیل تنگناهای
بخش، صورت پذیرفت.
ضرورت های جدید
مجریان پروژه با توجه به پتانسیل ها و مزیت های باید بدون فراموش
کردن اهداف عمومی و خاص پروژه و همچنین نتایج مورد انتظار منظور
شود.
بر
اساس برنامه ریزی شیلات و
CIRSPE
با در نظر گرفتن ضرورت ها و نیازهای جدید، وظایف پیشنهادی به شرح
زیر هستند:
وظیفه 1 – آبهای شیرین: تکثیر
Schizothorax zarudny
– دوره حین انجام وظیفه در هچری زهک – مطالعه
دریاچه هامون – تکثیر ماهی کپور – مشورت بین دست اندرکاران.
وظیفه 2 – بخش میگو: تولید پایلوت در مزارع خصوصی (ذخیره
سازی با تراکم متفاوت، دو دوره برداشت میگو) – دوره حین انجام
وظیفه – رویکردهای تکنولوژیک – مشورت بین دست اندرکاران پروژه
وظیفه 3 – استراتژی های مطالعه و توسعه – مشورت بین دست
اندرکاران – تحلیل داده ها – مطالع بازاریابی و اقتصادی.
وظیفه 4 – اموزش : آب شیرین (هند) و در بخش میگو (تایلند)
وظیفه 5 – مدیریت پروژه و تبلیغ آن: کنترل سازماندهی و
فعالیت ها – اینترنت – خبرنامه – وغیره
رویکرد فنی :
وظایف / خدمات مشاوره ای
بر
اساس برنامه ریزی های شیلات و
CIRSPE | 
